FaceBook

Problem udziału dzieci w konfliktach zbrojnych.

Dramatyczna sytuacja w Liberii zwraca obecnie uwagę całego świata. Wstrząsające są informacje o położeniu humanitarnym ludności cywilnej, nieustannych bezsensownych walkach, brutalnym łamaniu praw człowieka i udziale dzieci w tym konflikcie. Społeczeństwo tego kraju nie będzie miało przyszłości, jeżeli dzieci będą potrafiły jedynie walczyć i ginąć, siać strach i zniszczenie zbyt ciężkimi dla nich karabinami, nie rozumiejąc istoty toczących się wydarzeń. Najbardziej dramatyczne jest jednak to, że problem udziału dzieci w konfliktach nie pojawił się ostatnio i nie dotyczy tylko tego kraju. Zniknięcie z doniesień prasowych informacji o sytuacji w Liberii nie będzie oznaczało niestety, że problem przestał istnieć.

Z powodu wojen nie wszystkie dzieci mają przerażające sny. Niektóre nie mają ich w ogóle. Do udziału w walkach zbrojnych ogromna większość dzieci jest rekrutowana siłą. Ale nawet gdy rekrutacja nosi miano dobrowolnej nie zależy ona w pełni od woli dziecka, lecz jest spowodowana czynnikami społeczno-ekonomicznymi. Trudno określić liczbę dzieci biorących udział w konfliktach zbrojnych. Liczba ta waha się najprawdopodobniej w granicach 300 tysięcy i obejmuje nawet dzieci w wieku 8 lat w ponad 30 państwach świata. Szacuje się, że ponad 2 miliony dzieci każdego roku ginie z powodu konfliktów zbrojnych, a 6 milionów jest poważnie rannych. Każdego roku około 10,000 dzieci ginie lub jest okaleczanych przez miny.

Ważne dla rozwiązania problemu jest skonkretyzowanie, jakie dziecko będzie uważane za biorące udział w konflikcie zbrojnym. Według kryteriów UNICEF dziecko-żołnierz zdefiniowane jest jako każda osoba poniżej 18 roku życia będąca dobrowolnie lub przymusowo, bezpośrednio lub pośrednio członkiem sił zbrojnych lub innych uzbrojonych grup. Udział oznacza walkę, pełnienie funkcji wartowniczych, gotowanie, szpiegostwo a nawet prostytucję.

UNICEF stara się promować instrumenty prawa międzynarodowego chroniące dzieci przed udziałem w konfliktach zbrojnych. Dąży się do przestrzegania już istniejących standardów również przez pozarządowe siły zbrojne. Wspomniane podstawy prawne są bardzo silne i zostały wzmocnione na przestrzeni ostatnich lat.

W 1996 roku Graca Machel, była minister edukacji Mozambiku, na zlecenie Sekretarza Generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych Boutros-Boutros Ghalego przygotowała raport oceniający sytuację dzieci uczestniczących w konfliktach zbrojnych. Raport "Wpływ Konfliktów Zbrojnych na Dzieci" wzywał przede wszystkim do zaprzestania cynicznego i okrutnego wykorzystywania dzieci jako żołnierzy. Skutkiem raportu było powołanie Specjalnego Przedstawiciela do Spraw Dzieci i Konfliktów Zbrojnych w 1997 roku, a rok później stworzonie pozarządowej koalicję "Stop Dzieciom-Żołnierzom" inicjującej publiczną debatę na temat wykorzystywania dzieci w czasie trwania konfliktów zbrojnych.

Przełomowym momentem było wejście w życie 12 lutego 2002 roku Protokołu Dodatkowego do Konwencji Praw Dziecka dotyczącego podniesienia minimalnej granicy wieku dzieci, biorących udział w konfliktach zbrojnych, do lat 18. W samej konwencji oraz w konwencjach genewskich z 1949 roku oraz w ich protokołach dodatkowych z 1977 roku granica wynosiła tylko 15 lat.

Protokół Dodatkowy do Konwencji Praw Dziecka nakłada na państwa-sygnatariuszy obowiązek podniesienia minimalnego wieku zezwalającego na dobrowolną rekrutację powyżej obecnie istniejącej granicy 15 roku życia. Protokół podkreśla również konieczność stworzenia systemu prawnego gwarantującego, że rekrutacja poniżej 18 roku życia będzie z pewnością dobrowolna. Protokół zakazuje wszelkiej rekrutacji poniżej 18 roku życia także przez siły pozarządowe.

Innym ważnym dokumentem jest konwencja nr 182 Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) z 1999 roku dotycząca najgorszych form pracy dzieci. Także ona ustanawia 18 lat jako granicę pełnienia służby w siłach zbrojnych. Udział dzieci w konfliktach zbrojnych nazwany jest niedopuszczalną formą pracy dzieci.

Wejście w życie w lipcu 2002 roku, podpisanego cztery lata wcześniej w Rzymie, statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) stanowi kolejny krok w kierunku zwalczania udziału dzieci w konfliktach zbrojnych. Pobór, zaciąg oraz udział dzieci poniżej 15 roku życia w walkach zbrojnych, niezależnie czy w ramach sił zbrojnych rządowych czy pozarządowych, został uznany za zbrodnię wojenną.

Gdyby standardy ustanowione przez prawo międzynarodowe były przestrzegane, udział dzieci w konfliktach zbrojnych nie stanowiłby problemu. Jednakże brakuje skutecznego mechanizmu kontroli zaciągniętych zobowiązań. Nie we wszystkich państwach ustanowiono prymat prawa międzynarodowego nad wewnętrznym porządkiem prawnym, który w tym obszarze cechuje się niższymi standardami. W wielu krajach ograniczenia uczestnictwa najmłodszych w walkach są omijane lub ignorowane.

Dlatego tak dużą rolę w walce z tym negatywnym zjawiskiem odgrywają organizacje wyspecjalizowane i agendy ONZ oraz organizacje pozarządowe. Zwalczanie udziału dzieci w konfliktach zbrojnych stanowi część priorytetów UNICEF.

Kluczowe jest tutaj stworzenie chroniącego dzieci środowiska, które uniemożliwi włączenie dziecka do jednej z walczących stron. Ważne jest przekonanie rodziców, że udział ich dziecka w konflikcie zbrojnym nie może być zaakceptowany. Rodzina jest w stanie dać dziecku wystarczającą ochronę przed konfliktem zbrojnym. Rządy powinny przestrzegać standardów prawa międzynarodowego, do których same się zobowiązały. Rolą mediów jest promowanie pozytywnych wzorców zachowań w czasie trwania konfliktu zbrojnego. Prowadzące działania wojenne siły zbrojne powinny zdawać sobie sprawę z obowiązujących standardów międzynarodowych i ich przestrzegać. Dzieci powinny być świadome zagrożeń związanych z ich udziałem w walkach. Monitorowanie i raportowanie o naruszeniach zobowiązań międzynarodowych jest koniecznością. Po zakończeniu konfliktu zbrojnego dzieci powinny mieć możliwość powrotu do rodziny i reintegracji ze społeczeństwem.

Na tych obszarach skupia się działalność UNICEF. Świadomość społeczności międzynarodowej dotycząca zagrożeń wynikających z udziału dzieci w konfliktach zbrojnych staje się coraz wyższa. Obrazem tego faktu jest stworzenie licznych i wysokich standardów prawa międzynarodowego chroniących dzieci przed udziałem w walkach zbrojnych. Teraz więc problemem pozostaje jednak to, jak urzeczywistnić tak skuteczną ochronę.

Data publikacji: 15.08.2003
Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystywanie plików Cookies, z których niektóre dane mogą być już zapisane w folderze przeglądarki. Więcej informacji można znaleźć w Polityce cookies.